Het taboe van psychisch lijden

By Lieselot De Tant

Dat we in een prestatiemaatschappij leven mag intussen wel duidelijk zijn. We hebben hoge verwachtingen van het leven, van onze partners en onze job. Daarnaast leggen we de lat hoog voor onszelf in de verschillende levensdomeinen: als werknemer, maar ook als ouder, partner, kind, …

Succes in het leven wordt vaak – uiterst subjectief – onderling gemeten door het aanzien in je functie, de klasse van je wagen, de grootte van je huis en het flink zijn van je kinderen.

Leef je mooiste leven

Er is gelukkig steeds meer (media) aandacht voor positieve mindset en coaching. Je kan het zo gek niet bedenken of er is een coach beschikbaar voor datgene waarmee jij worstelt. Als je niet de persoon bent om een coach, therapeut of psycholoog onder de hand te nemen, dan zijn er meer dan voldoende (zelfhulp)boeken te vinden en dan heb ik het nog niet eens over de massa’s informatie die je op het internet kan vinden. Kwetsbaarheid en authenticiteit zijn woorden die niet meer weg te denken zijn uit onze maatschappij. Brené Brown is daarin een toonbeeld, maar ook steeds meer en meer bekende en minder bekende Vlamingen schrijven boeken over hun levenservaring.

Als coach kan ik dat uiteraard alleen maar toejuichen. En toch… maak ik me zorgen. Grote zorgen zelfs. Net omdat – in theorie – alle tools voorhanden zijn om gelukkig te zijn of om je geluk te vinden en de beste versie van jezelf te zijn. Er zijn zoveel tips & tricks beschikbaar dat net dit zorgt voor een nieuw taboe op psychisch lijden. Iedereen heeft zijn zegje te doen, we hebben allemaal wel iets wat ons geholpen heeft in een moeilijke situatie en we gaan ervan uit dat wat ons geholpen heeft, de andere ook helpt. Er is dus in principe geen reden meer om je slecht te voelen, toch?!

Iedereen is uniek

Dat is waar het fout zit: de ene situatie is de andere niet. Ook in psychisch lijden is iedereen uniek. Bij een de ene persoon kan het ontslag uit een bepaalde functie voelen alsof zijn of haar wereld instort, terwijl de andere het verlies van bijvoorbeeld zijn partner lijkt te verwerken alsof het niets is. Net daar zit het taboe: het is logisch dat als je een diagnose van kanker krijgt, iedereen meeleeft en begripvol is. Maar als je 10 jaar na het scheiden van je jeugdliefde nog steeds diep in de put zit krijg je vaak een reactie als: “het is nu tijd om verder te gaan, het heeft lang genoeg geduurd”.

De rode draad in dit alles? Je kiest niet hoe je je voelt. Er is meer nodig dan het lezen van quotes over positief denken om je beter te voelen. Psychisch lijden kan ongelooflijk zwaar wegen, ongeacht de oorzaak. Het kan ervoor zorgen dat je fysiek niet meer uit je bed geraakt, je het gevoel hebt dat je onder een vrachtwagen gelegen hebt en je je door de dag moet slepen. Je voelt je helemaal uitgeput, duizelig, gespannen, hebt pijn, …

Anderen die niet voelen wat jij voelt, begrijpen jou niet. Je krijgt reacties als “iedereen is moe”, “positief denken en je komt er wel door”, “het komt wel goed”, …

Dat kan allemaal wel zijn, maar als je het zo niet voelt, dan heb je daar eigenlijk helemaal geen boodschap aan.

Begrip voor psychisch lijden

Voor psychisch lijden is nog steeds te weinig begrip, zelfs in de medische wereld. Je kan soms honderden medische onderzoeken ondergaan, waaruit steeds blijkt dat je medisch gezien in orde bent. Ook al voel je het niet zo. En dan is de conclusie – die we vaak zelf trekken – dat het tussen de oren zit. Het lijkt alsof je je alles maar inbeeldt, want je voelt je rotslecht, maar niemand kan wetenschappelijk verklaren hoe het komt dat je je zo voelt.

Probeer daar maar eens mee om te gaan: je voelt je ellendig, maar er is eigenlijk niets mis met je. Het toppunt is dat dit meestal de mensen overkomt die net heel erg hun best proberen doen, altijd klaar staan voor anderen en trachten om zo weinig mogelijk anderen tot last te zijn.

Gevolg?

Een immens schuldgevoel: ik heb alles om gelukkig te zijn en ik ben het niet. Hoe ondankbaar ben ik? Andere mensen hebben het veel zwaarder dan ik en zij zijn wel gelukkig. Ik ben een aansteller.

Dat schuldgevoel veroorzaakt op zijn beurt weer extra spanning, waardoor alle symptomen mogelijk nog erger worden. Als klap op de vuurpijl komt er nog een portie schaamte om de hoek kijken, want je hebt niet het recht om je zo te voelen. Je gaat vergelijken met anderen: mijn collega voelde zich ook moe, maar die heeft nu wel klierkoorts. De buurvrouw had ook al maanden gezondheidsklachten, maar die kreeg de diagnose van kanker. De anderen hebben dus wél recht om zich slecht te voelen. Hoe dankbaar jij ook bent met je blakende gezondheid, je schaamt je, want jij hebt in theorie geen enkele reden om je slecht te voelen. Soms zou je zelfs willen dat er een milde aandoening wordt gevonden, zodat je eindelijk een verklaring én een oplossing vindt om je terug beter te voelen.

De stap zetten naar psychologische hulp

In mijn omgeving merk ik dat veel mensen het lastig hebben en worstelen met het leven in het algemeen. Ze voelen zich niet helemaal goed in hun vel, maar leven in de overtuiging dat hun situatie niet ernstig genoeg is om de stap te zetten naar professionele hulp.

Als medische professional mét persoonlijke ervaring kan ik alleen maar aanraden om wél die stap te zetten. Al was het een eerste kleine stap zoals erover te praten met een vriend(in). Een burn-out, depressie of andere vorm van psychisch lijden komt in je leven als je het niet verwacht. Je probeert altijd maar voort te doen, niet op te geven en door te gaan. Op een bepaald moment, soms van het ene op het andere moment, ben je gewoon op. Het licht gaat uit en daar is niets meer aan te doen. Eens je daar zit, duurt het heel lang om er terug bovenop te komen. We spreken niet over weken, maar over maanden en zelfs jaren.

Behandelplan

Als je een medische aandoening hebt, stellen de artsen een behandelplan voor: een gebroken been? Gips voor een aantal weken en het is opgelost. Diabetes? Er wordt gestart met aangepaste medicatie, begeleiding en voedingstips. Kanker? Je krijgt een behandelschema, er wordt aandacht geschonken aan revalidatie en je weet ongeveer hoe lang je in behandeling zal zijn. Je wordt in elk geval goed opgevolgd en je weet min of meer waar je voor staat. Uiteraard is elke situatie anders en is bovenstaande ietwat kort door de bocht.

Het punt is dat als je te maken hebt met psychisch lijden, er in veel gevallen nog te weinig ondersteuning is. Als jij te horen krijgt dat medisch gezien alles in orde is met jou, moet je al steving in je schoenen staan om de stap te zetten en contact op te nemen met een psycholoog, een therapeut of een coach.

In de apotheek merk ik dat het behandelplan van veel – oudere – huisartsen nog steeds is om een slaappil, kalmeermiddel of antidepressivum voor te schrijven. Verdere ondersteuning wordt niet altijd aangeboden, terwijl dat broodnodig is om echte veranderingen teweeg te brengen. Uitsluitend medicatie is helaas enkel een pleister op een houten been. Daarmee verwerk je de zaken niet, je maakt ze alleen wat minder intens.

Ondersteuning is de basis

Je staat er niet alleen voor. Dit zijn heel belangrijke woorden voor mensen die zich niet goed in hun vel voelen. Ongeacht de oorzaak. Als je weet en voelt dat je het niet alleen hoeft te dragen, valt er vaak al een pak van de schouders.

Er is niets mis met praten over hoe je je voelt. Het leven is niet altijd een feest. Integendeel, het kan soms heel hard zijn. En als jij je slecht in je vel voelt, om welke reden dan ook, dan is dat een reden om erover te praten. Een ander risico is namelijk dat als je jouw problemen voor jezelf houdt, ze langzaam maar zeker groter worden. We hebben de neiging als mens om in ons hoofd een hele film te maken en gesprekken uit te vergroten. We maken er dan geen sprookjesfilm van, maar eerder angstaanjagende thrillers met de gruwelijkste afloop. Dat is een natuurlijke reflex, iets waar je niet bewust voor kiest, maar wat wel gebeurt. Erover praten met iemand zorgt dat je de zaken in perspectief blijft zien en de verhalen in je hoofd realistischer blijven.

Heb jij te maken met psyschisch lijden? Kan jij wel eens een luisterend oor gebruiken?

Contacteer gerust één van onze collega’s van Groepspraktijk Groeistof .

Over de auteur:

Lieselot is 35 jaar, gelukkig getrouwd met Dieter en trotse mama van Mathias. Ze is gepassioneerd door mensen en hun welzijn. Lieselot werkt als apotheker en Mind Yourself coach. Daarbij is ze gespecialiseerd in zelfvertrouwen en perfectionisme. Ze heeft – zoals iedereen – haar eigen verhaal, waarbij ze leerde omgaan met hooggevoeligheid, een scheiding, burn-out, endometriose en borstkanker.